Música, rondallas e 'bicos' de laranxa e chocolate

en homenaxe ás Pepitas de Ferrol

Como todos os anos, pola festa de San José, saíron polas rúas de Ferrol as rondallas cantando á muller ferrolana.

A historia das Pepitas.

Está nas raíces da historia do Ferrol, e nin os cambeos sociais poderon con ela.

Foi en 1902 cando naceu 'A Noite das Pepitas, tal e como se coñece hoxe . Nos anos sesenta do pasado século adquiriron aínda maior relevancia, xa que déronlle rango institucional.

Pero xa no século XIX hai testemuños gráficos e escritos da rolda a determinadas mulleres ferroláns para destacar as súas virtudes.

'Os cabaleiros de Esteiro' sería o primeiro grupo, en 1886.
As súas cancións son valses, danzas e habaneiras, que calaron en Ferrol pola chegada de persoal andaluz e valenciano aos estaleiros e ao Arsenal Militar, e tamén pola elevada inmigración a Cuba.
Elegantemente vestidos, as súas roupas van acompañadas de capas negras, lazos, fitas ou escarapelas. Laúdes, mandolinas ou bandurras, xunto ás súas voces, fan o resto.

Os ferroláns botáronse á rúa para escoitar o seu son máis tradicional na xornada en que se enxalza ao amor e á beleza das mulleres da cidade. Dende a mañá do sábado ata ben entrada a madrugada, o casco histórico con forma de tableta de chocolate vólvese máis doce que nunca por unhas horas ao ano, baixo a música e as mulleres.

O coliseo ferrolán acolleu na mañá do sábado a habitual recepción ofrecida polo Concello ás rondallas. Nese acto, destácase a traxectoria de letristas e músicos involucrados no mantemento deste legado histórico. O poeta Pedro Xosé Blanco Llano e os rondallistas Juan Vázquez Seijo e Miguel Gago.

Para despois seguir cantando dende primeira hora da tarde do sábado polas rúas da Magdalena, partindo dos barrios de Ferrol Vello, Ultramar, Caranza, Canido e o Ensanche.

Por que as Pepitas en torno ao día de San José?

Antano era dos escasos días de libranza para os operarios dos estaleiros e o de Pepa era un nome moi estendido entre as mulleres.

O postre típico
Como bo festexo que se prece, hai doce dedicado: o Bico, con forma de corazón e cunha receita de biscoito de cacao, e cobertura de chocolate negro e crema de laranxa.

Para recordar esta data, Sargadelos presenta cada ano por marzal un prato de cerámica na súa honra.

O modernismo en Galicia e Ferrol.

En Galicia este estilo entrou cun leve atraso dun par de décadas, xa iniciada o século XX.
É por este feito polo que nunca se expresou en formas puras, senón eclécticas, utilizando formas clásicas ou do século XIX, e engadindo melloras técnicas e trazos ornamentais modernistas.

Edificios ainos na Coruña, Vigo, Santiago de Compostela, así como mostras máis illadas en Sada, Corcubión, Ribadeo, ou Grove, etc

No caso de Ferrol, é posible falar dun sistema urbanístico único.
O barrio da Magdalena fusiona nun mesmo espazo o racionalismo urbano da época ilustrada e as construcións modernistas do século XX.
As novas construcións deste estilo, levantadas fundamentalmente entre os anos 1900 e 1925, dotaron ao barrio dunha gran singularidade, cuia característica fundamental é a galería, non só na utilidade material (como protección térmica, zona de transición e de funcionalidade de uso), senón tamén como un singular elemento decorativo da fachada.

Un dos mellores artistas do modernismo foi Rodolfo Ucha.

Rodolfo Ucha

Nado en Vigo o 29/09/1882 e finado en Ferrol o 27 de xaneiro de 1981, foi un arquitecto galego, un dos practicantes do estilo modernistas na Galicia..

A obra de Ucha inscríbese no estilo modernista, no que utiliza ás veces elementos innovadores, como poden ser as cores ou os capiteis.

Incorpora ás fachadas tradicionais novos materiais (ferro, cemento), creando modelos de galerías e miradoiros con decoración xeométrica e naturalista.

Cociña Económica:

Rúa Rubalcava 29
Construción de planta baixa, con cuberta a dúas augas inspirada nas mansardas francesas, destacando o colorido cálido dos seus paramentos e a distribución simétrica dos seus vans. Á altura da porta principal érguese un corpo sobre a cuberta cunha mera función decorativa.

A obra se executou durante a primeira década do século e o seu autor é Rodolfo Ucha

Colexio das discípulas de Xesús

Rúa Emilio Antón 8
Era o Chalet Antón. construído por Rodolfo Ucha para o alcalde de Ferrol en 1918, Emilio Antón Iboleón.
Vense elementos modernistas característicos dá obra de Ucha, tamén ten detalles indianos tales como a cúpula e ou xardín con escalinata.

Capela da Merced

Rua María 192

Ano de construcción: 1926
Estilo arquitectónico: Neogótico
Arquitecto/autor: Rodolfo Ucha Piñeiro

Casino Ferrolán:

Rúa Real 100

Realizado no primeiro terzo do s. XX, polo arquitecto municipal Rodolfo Ucha Piñeiro, arquitecto modernista que deixa parte da súa obra en Ferrol. Estilo ecléctico entre o modernismo e o funcionalismo. Ten planta cadrada con tres alturas. No primeiro piso os vans están percorridos por un balcón. Gran ornamentación na fachada principal.

Mercado da Magdalena- “La Pescadería”

Edificio de estilo ecléctico (1910), de Rodolfo Ucha Piñeiro.

Destaca a súa fachada modernista decorada con motivos xeométricos, portas e vans enreixados, e sobresaíntes pilastras, e o seu pavillón rectangular de cuberta de cinc e armaduras metálicas, cunha elevación para permitir a ventilación.

Teatro Xofre (1892)

Praza de Galicia s/n

Estreado en 1892, bautízalle como Teatro Xofre por un emigrante ferrolano en Bos Aires, Joaquín Jofre Maristany, máximo benfeitor da obra.

A fachada principal do Teatro Jofre, sobria, lucía unha nudez que non se correspondía coa riqueza ornamental do interior. Cando en 1919 o teatro cambiou de propietario, os novos donos encargaron unha fachada máis suntuosa.

O arquitecto Rodolfo Ucha Piñeiro, dotouna dun rostro máis teatral.

Unha das máis importantes obras da arquitectura teatral de España.

Suizo (1916)

Rua Real 134

Edificio modernista de Rodolfo Ucha.

Construción grandiosa e, sobre todo, elegante, como corresponde ao movemento modernista, por exemplo, nos balcóns de ferro forxado e os vans separados por pilastras.

Semán Santa Ferrolán.

Declarada de INTERESE TURÍSTICO NACIONAL en 1996.

Durante isa semán, Ferrol transfórmase cada ano. Neses días as rúas do histórico barrio da Magdalena acollen uns tres mil penitentes, pertencentes aos distintos terzos das confrarías do Santo Enterro, a Virxe das Angustias, Dores, Mercede e a Orde Terceira de San Francisco.

A “Semana Santa de Ferrol” é o conxunto de actos de conmemoración da Paixón de Cristo. Dá comezo o Domingo de Ramos e finaliza o Domingo de Resurrección. Máis alá do fervor relixioso, a Semán Santa exerceu como imán turístico durante as últimas décadas.

Nos oito días de procesións móvense en Ferrolterra case 40 millóns de euros: con 20 millóns de ingresos en hostalaría e aloxamento, entre outros sectores.

Os mataron a todos !! Chelo a guerrilleira

Natural de Soulecín, na bisbarra do Barco de Valdeorras, Ourense, onde naceu no ano 1919, no seo dunha familia acomodada, pois o paio fixera fortuna en Cuba.

Tralo golpe militar, no ano 1937, dos dos seus irmáns, que foran chamados á filas polo exército sublevado, foxen ao monte para integrarse na guerrilla.

Dous anos despois, un grupo de lexionarios entra no pobo e mata aos pais de Chelo Rodríguez, para que servise de escarmento aos seus veciños. Coa súa irmá, súmase á guerrilla.(tiña 17 anos, e a súa mentalidade de esquerdas nacera das manifestacións da República).

Actuaron como axentes do Servicio de Información Republican (SIR), como enlaces coa guerrilla.

Antonia e Chelo estuviron encarceadas nos cárceres do Barco, Ponferrada, e León. Ól comprobar que a súas vidas estaban en perigro, fuyeron ó monte, da Serra do Eixo(Valdeorras), donde atopábase o campamento base dos guerrilleiros, cando as forzas franquistas descubrirono. Antonia e Chelo Rodríguez ocultaronse nas casas de apoio de Ourense e O Bierzo .

Logrou escapar en 1949 a Francia.

Moncho Reboiras

Naceu na aldea de Imo, no concello de Dodro, fixo o bacharelato enTeis namentres axudaba no Bar Noia da súa familia. Durante un breve período de tempo, traballou na construción e comezou a achegarse ao nacionalismo galego

Matriculouse na Escola Técnica de Enxeñaria Industrial de Vigo.

Reboiras desempeñou un papel activo nas reivindicacións dos estudantes naqueles anos.

Foi un dos fundadores da revista Des...tornillo e formou parte do grupo cultural O Castro. En 1969 ingresou como militante naPG.

Rematada a carreira, a Escola concedeulle unha bolsa para facer un traballo de especialización nos estaleiros Barreras. En 1972, tivo lugar a "Folga de Setembro" onde Reboiras acada un papel importante como organizador.

Perdida a bolsa de estudos por esta razón, dedícase á loita política.

Nos anos 1973 e 1974 foi un dos organizadores dos grupos sindicais conformou en pouco tempo a Intersindical galega, predecesora da actual (CIG).

Reboiras foi tamén, membro do Comité Central e do Comité Executivo da UPG, de inspiración marxista-leninista.

Participou, nun grupo dedicado a dotar o partido de infraestruturas loxísticas, que incluía unha fronte armada que loitase contra a ditadura.

Creouse un comando composto por un reducido número de persoas do que se fixo cargo Reboiras o 23 de febreiro de 1974.

O escaso armamento do que dispuñan procedía do grupo portugués Luar e adestraban no sur da provincia de Pontevedra.

A primeira acción foi un atraco a un banco en Escairón.

Tras ser identificado pola Garda Civil, permaneceu oculto por un tempo.

Un día que se dirixía a Ferrol, onde se estaba a organizar a UPG, a Brigada Pólitico Social (BPS) estabeleceu na noite do 11 de agosto de 1975 un control no barrio de Canido.

Ás 2 da mañá numerosos efectivos da BPS, acompañados de máis de 300 axentes da Policía Armada acordoaron o edificio onde se atopaba organizando un próximo ataque armado con dous militantes máis, que grazas á intervención de Reboiras –o único que estaba armado–lograron fuxir.

Ao cabo de dúas horas a policía deu alcance a Reboiras no portal do número 27 da rúa da Terra (onde se lle fai todos os anos unha homenaxe), e disparáronlle varios tiros.

A partir dese momento desátase un amplo operativo en toda Galicia que remata coa detención de varios militantes nacionalistas e o exilio a Portugal dun gran número de membros da UPG.

Miña nai contoume, que cando pasou isto, ela que era uha mociña, estaba en Cobas, e a aldea enchouse de gardas civís e policias. Había fogatas por moitos sitos xa que a xente tiña medo e queimaban todolos libros escritos en galego.

Non se falaba doutra cousa, pero baixiño, con moito medo. Un deses días miña nai viña para Ferrol con seu futuro cuñao que tiña un coche, un seiscentos, con matrícula de Navarra e pola recta da saida de Cobas viron moitos gardas civís que lles mandaban parar,pensaron que era polo vello que estaba, pero depronto metéronlles polas ventanillas de diante duas metralletas,o susto que levaron non foi normal, creo que ainda agora cando o conta, asústase,mandáronlles baixar e valeiraron todo o coche, pensaron que eran etarras. (todo por unha matrícula de Navarra)

Fillaros si había vixilancia.

Los mataron a todos !! Chelo la guerrillera

MANUEL PONTE PEDREIRA: “pintor”Coñecido co sobrenome de Xastre, nado no Fontao (Frades) en 1911 e morto en 1947.

Ao empezar a guerra civil Manuel Ponte non tiña filiación política ningunha. Empezou a tomar conciencia da realidade social e militar no cárcere, xa que como moitos outros,foi detido ao inicio da Guerra Civil Española e permaneceu en prisión ata 1943 no cárcere da Coruña, estando alí ingresou no Partido Comunista de España. En 1945 incorporouse á guerrilla comunista.

Marchou ao monte, como tantos "escapados" foi,para librarse da ameaza de ser encarcerado de novo. Ademais, Ponte era dos que tiña que presentarse á policía de Frades cada semana, e cada visita á comisaría era, para el e para os demais, unha humillación e un trastorno insoportable.

O delataron e a Garda Civil cercouno con varios dos seus homes na súa aldea natal o 21 de abril de 1947 e morreu no enfrontamento. 

BENIGNO ANDRADE “Foucellas": unha leenda da resistencia antifranquista

Nado o 22 de outubro do 1908 no lugar das Foucellas,no concello de Mesía, dende moi novo traballou no campo, de xornaleiro, e nunha leitería. Máis tarde trasladouse a León para traballar nas minas de carbón

Xunto coa súa muller Isabel Ríos, dirixían a célula comunista de Curtis, Posteriormente foi militante da CNT e guerilleiro anti-franquista; temendo represalias dos fascistas, botouse ao monte. púxose ó frente, dunha partida guerrilleira que actuaba na zona de Sobrado dos Monxes e Arzúa, formada principalmente por prisioneiros republicanos fuxidos dos batallóns de castigo que existían naquela época en Galicia.

Ferido en 1945 coa súa propia arma Os amigos lévano ao sanatorio de San Nicolás, na Coruña, onde é operado e escondido. É por esta altura cando se conta que ía a Riazor ver o Deportivo vestido de crego para evitar sospeitas.

Home que o réxime fascista converteu nun criminal sen escrúpulos, atribuíndolle moitos delitos que se cometeran ao mesmo tempo en sitios distintos.

Benigno Andrade participa do Exercito Guerrilleiro de Galicia. En 1947 parte para Pontevedra, onde é o principal combatente da V Agrupación. En outubro de 1949 escapa dunha emboscada da Garda Civil

O 9 de marzo de 1952 é detido por unha confidencia. Terriblemente torturado pola Garda Civil, confesou a axuda que lle prestaran moitos alcaldes dereitistas da zona. Foi xulgado en Consello de Guerra o 26 de xuño de 1952 e condenado a morte, mediante garrote vil e sendo soterrado nunha fosa común do cemiterio de San Amaro.

As últimas palabras aos seus fillos antes de morrer foron:

“Morro polas miñas ideas e por defender a liberdade e

un goberno lexitimamente elexido”.